ViagraR ไวอะกร้า(sidenafil) ไม่ใช่ยาปลุกเซ็กซ์ ถ้าเข้าใจกลไกการทำงานทางชีวเคมี

รศ ดร วิไล หนุนภักดี

เมื่อยาไวอะกร้าได้ออกสู่ตลาดใหม่ ๆ เมื่อสิบกว่าปีที่ผ่านมา เป็นที่ฮือฮามาก ว่าเป็นยาที่แก้ปัญหาโรคหย่อนสมรรถภาพทางเพศได้ โดยองค์การอาหารและยาประเทศสหรัฐอเมริการับรอง ยานี้ มีชื่อสามัญทั่วไปว่า Sidenafil ชื่อการค้า ViagraR (อ่านว่า ไวแอ๊คกะรา ) แต่ภาษาเราทั่วไปอ่านไวอะกร้า ก็ไม่ว่ากัน ผลิตโดยบริษัท ไฟเซอร์ เม็ดเล็ก สีน้ำเงิน รูปลักษณะคล้ายเหลี่ยมเพชร ใช้สำหรับผู้ชายที่มีปัญหาอาการหย่อนสมรรถภาพทางเพศ อวัยวะเพศไม่แข็งตัวบางโอกาสหรือไม่แข็งตัวได้นานพอที่จะปฏิบัติกิจกรรมทางเพศให้เป็นที่น่าพอใจ หรือเรียกศัพท์ทางการแพทย์ ว่า Erectile dysfunction(ED) ว่ากันทางสถิติว่า ถ้าผู้ชายอายุเกินสี่สิบ โอกาสที่อาการของโรคนี้พบได้ 1 ใน 20 ถ้าอายุเลย 65 โอกาสพบ 1 ใน 4 โรคนี้มีความหมายที่แตกต่างไปจากโรคหมดสภาพภาพเพศ หรือ impotence ซึ่งหมายถึงอวัยวะเพศไม่สามารถแข็งตัวได้เลย และถ้าคุณเป็นโรคนี้ล่ะก็ ยานี้ไม่ได้ช่วยอะไรได้

ชื่อทางการค้าของยาก็มีความหมาย มาจากคำว่า vigor หรือ vigorous แปลว่า มีกำลังวังขา แข็งแรงเต็มไปด้วยพลัง รวมกับ ชื่อ Niagara Fall หรือ น้ำตกไนแอการ่า ที่สวยงามที่สุดแห่งหนึ่งในโลก ยาถูกค้นพบโดยบังเอิญโดยบริษัทไฟเซอร์ ได้ทดสอบยาเพื่อใช้ในการรักษาโรคหัวใจ (angina pectoris) และความดันโลหิดสูง แต่พบว่าไม่ค่อยมีฤทธิ์เท่าไรนัก แต่ทำให้อาสาสมัครทั้งหลายไม่ค่อยยอมคืนยา ก็เลยทราบว่ายาทำให้หนุ่มใหญ่เหล่านั้นมีความสุขมากขึ้น เลยพัฒนายามาเพื่อรักษาอาการดังกล่าวข้างต้น จัดเป็นยาตัวแรกในรูปแบบรับประทานที่ใช้รักษาโรคหรืออาการดังกล่าว เมื่อประมาณปี 1999 รายได้จากการขายยานี้มากกว่า หนึ่งพันล้านเหรียญสหรัฐในขณะนั้น และจำหน่ายได้มากที่สุด เป็นยาในศตวรรษใหม่ ฉลองปี 2000 ต่อมาก็มียาปลอม ยาหลอกขายมากในระบบออนไลน์ รวมทั้งสมุนไพรชนิดต่าง ๆ ที่อ้างว่า ใช้ได้ผลเหมือนกับยานี้ ทำให้รายได้ของยานี้ลดน้อยลง ยานี้หมดสิทธิบัตรยาในปี 2010-2013 ก็ไม่ต้องซื้อยาแพง หรือยาหลอกลวงตาม เวบไซด์ต่าง ๆ อีกต่อไป เพราะยาจะมีราคาถูกลงมาก สามารถผลิตได้แล้วในแต่ละประเทศ นอกจากนี้ ยังมียาในอนุพันธ์คล้ายกัน ได้แก่ tadalafil (CialisR )ซึ่งมีผลของยายาวนานกว่า และ vardenafil (LevitraR )

กลไกการทำงานของยา
เมื่อเกิดมีความรู้สึกทางเพศ โดยการ สัมผัส ทาง ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ จะมีสัญญานจากสมองส่งไปยังอวัยวะต่าง ๆ (signal transduction) เพื่อให้เกิดการทำงานตอบสนอง สารส่งสัญญาน เหล่านี้เป็นสารอินทรีย์เคมี อาจแบ่งได้เป็น 3 ประเภท ฮอร์โมนจากต่อมไร้ท่อ สารสื่อสมอง (neurotransmitters) จากปลายประสาท และ สารส่งสัญญานอื่นๆ (local mediators)จากเซลล์หลายชนิดมีผลกับเซลล์ข้างเคียง การแข็งตัวของอวัยวะเพศเกิดจากการทำงานจากหลายส่วนประกอบกัน แต่ที่สำคํญคือ สัญญานจากสมองกระตุ้นให้มีการหลั่งสารส่งสัญญานที่เรียกว่า nitric oxide (nitric oxide เป็นสารส่งสัญญาณตัวใหม่ที่เพิ่งถูกค้นพบไม่นานทำให้หลอดเลือดคลายตัว ผู้ค้นพบได้รับรางวัลโนเบิลเมื่อสิบปีที่แล้ว สร้างจากarginine ดังรูป) สารนี้สร้างได้จากเซลล์หลายชนิดรวมทั้งเซลล์เอนโดทีเลียลของเส้นเลือดด้วย nitric oxide ที่หลั่งในบริเวณอวัยวะเพศ ในส่วน corpus cavernosum (รูป) ทำให้เส้นเลือดแดงบริเวณนี้คลายตัว เลือดไปเลี้ยงส่วนที่เป็นเนื้อเยื่อของอวัยวะเพศ ทำให้เกิดการแข็งตัวขึ้น และทำให้เส้นเลือดแดงคลายตัวโดยจะไปจับกับตัวรับจำเพาะ ที่ต่อกับเอนไซม์ guanylate cyclase กระตุ้นการเปลี่ยน GTP ให้กล่ายเป็น cGMP (cyclic GMP) ซึ่งเป็นสารส่งสัญญานตัวที่สอง (second messenger) คล้ายกับ cAMP ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางชีวเคมีภายในเซลล์และมีผลทำให้เส้นเลือดคลายตัว เมื่อสิ่งเร้าหรือความรู้สึกค่อย ๆ หมดไป สารส่งสัญญานก็ค่อย ๆ ลดลงพร้อมกับการแข็งตัว ส่วน สารส่งสัญญานที่สอง cGMP ไม่ได้คงอยู่ตลอดไป จะมีการสลายไปตามธรรมชาติโดยเอนไซม์ที่เรียกว่ phosphodiesterase type 5 (PDE type 5) เอ็นไซม์ phosphodiesterase (PDE) เป็นเอ็นไซม์ที่สลายพันธะ phosphodiester bond ของ cyclic nucleotides ส่วนใหญ่เป็นสารส่งสัญญานที่สอง (second messenger) ได้แก่ cAMP และ cGMP เอนไซม์นี้ จึงมีความสำคัญในการควบคุมการออกฤทธิ์ ของฮอร์โมนหลายชนิด หรือสารส่งสัญญานอื่น ๆ ที่ออกฤทธิ์โดยก่อให้เกิด สารส่งสัญญานที่สอง ในเซลล์ เช่น ทำให้มีฤทธิ์เพิ่มขึ้น หรือ ออกฤทธิ์ได้นานขึ้น เอนไซม์นี้มีหลายชนิดหรือ หลาย isozymes ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม มี PDE type 1-11 ซึ่งทำงานเหมือนกันแต่ต่างกันบ้างในส่วนของกรดอะมิโน ที่เป็นส่วนโครงสร้างของเอนไซม์ ความจำเพาะกับสารตั้งต้น หรือ ซับเสรต หรือพบในเนื้อเยื่อที่แตกต่างกัน จัดเป็น drug target ที่สำคัญตัวหนึ่ง เช่น PDE type 5 หรือจะเรียกว่า cGMP specific phosphodiesterase พบในเนื้อเยื่อบริเวณนี้มาก และมีความจำเพาะต่อการสลาย cGMP มากกว่า cAMP ยา Sidenafil ทำให้อวัยวะเพศแข็งตัวได้ดีขึ้น และนานขึ้น โดยไปยับยั้งเอนไซม์ PDE5 อย่างค่อนข้างจำเพาะ ยับยั้งการสลาย cGMP ทำให้ cGMP เพิ่มมากขึ้น อยู่ได้นานขึ้น ยานี้มีโครงสร้างคล้ายกับ cGMP จึงแย่งจับกับเอนไซม์ การยับยั้งเอนไซม์ จึงเป็นแบบ competitive inhibitor
ดังนั้น ถ้าไม่มีสิ่งเร้าให้เกิดอารมณ์ทางเพศ แล้ว สารส่งสัญญานจากสมอง กระตุ้นnitric oxide/cGMP ก็ไม่เกิดขึ้น การแข็งตัวของอวัยวะเพศไม่เกิดขึ้น ยานี้ก็ไม่สามารถทำอะไรได้ จึงไม่ใช่ยากระตุ้นอารมณ์ทางเพศอย่างที่เข้าใจกัน หรือเป็นยาวิเศษที่ช่วยรักษษคนที่เป็นโรคหมดสภาพทางเพศอย่างสิ้นเชิง

วิธีใช้ ขนาดของยา ข้อควรระวังในการใช้ และอาการข้างเคียงจะกล่าวถึงในหน้าคราวต่อไป

About MUSCBC

Department of Biochemistry Faculty of Science, Mahidol University 272 Rama VI Road, Ratchathewi District Bangkok 10400, THAILAND
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s